Kalendarz

W Letharis są w użyciu dwa kalendarze naraz i nikt tego nie porządkuje. Jeden dzieli rok na sześć okresów nazwanych od tego, co robi w tym czasie ziemia. Drugi ma dwanaście miesięcy o łacińskich nazwach i stoi w edyktach, księgach i metrykach.

Wybór kalendarza zdradza mówiącego pewniej niż strój. Kto podaje datę okresem, mówi jak mieszkaniec; kto podaje ją po łacinie, mówi głosem urzędu albo Kościoła.

Sześć okresów roku

Okresy są nierówne, bo mierzą pracę, nie arytmetykę. Dni liczy się w nich od początku okresu — „czterdziesty drugi dzień Czasu Umierania” jest zdaniem, które w mieście rozumie każdy.

• Czas Długiej Nocy — mróz ściska ziemię, noce zdają się nie mieć końca. Jedyny okres, który przechodzi przez koniec roku.
• Czas Topniejącej Ziemi — śnieg schodzi, odsłania mokrą czarną ziemię, pierwsze strumyki płyną spod zasp.
• Czas Budzenia — pierwsze pąki na drzewach.
• Czas Pełni Życia — lasy i łąki szumią zielenią, powietrze pachnie kwiatami i żywicą.
• Czas Zbiorów — pola złocą się w słońcu, powietrze pachnie dojrzałym zbożem.
• Czas Umierania — liście opadają, wiatr niesie zapach wilgotnej ziemi i grzybów.

Nazwy są starsze od Rozdarcia i nikt ich po nim nie zmieniał. Że niebo pękło w porze, która i tak nazywała się Czasem Umierania, mieszkańcy zauważają — i nie komentują.

Dwanaście miesięcy

Kalendarz instytucji ma miesiące o nazwach łacińskich: Ianuarius, Februarius, Martius, Aprilis, Maius, Iunius, Iulius, Augustus, September, October, November, December. Podając dzień, używa się formy dopełniaczowej — „dwudziesty siódmy Octobris”, nie „October”.

Tym kalendarzem liczy się terminy, składki, ważność glejtów i lata służby. Rybak go zna, ale nie używa, chyba że mówi z urzędnikiem — i wtedy zwykle wychodzi mu to niezgrabnie.

Roku nie liczy się od Rozdarcia. Miasto mówi „kilkanaście lat” i „od tamtego czasu”, a księgi mają własną numerację, o której nikt poza kancelarią nie rozmawia.

Księżyc

Miesiąc księżycowy jest w Letharis liczony uważniej niż miesiąc urzędowy, bo od niego zależy praca na wodzie. Rozpoznaje się osiem faz: nów, woskujący sierp, pierwszą kwadrę, woskujący garbaty, pełnię, malejący garbaty, trzecią kwadrę i malejący sierp.

Praktyczne znaczenie mają dwie skrajne. W nów nie widać nic i po zmroku nikt nie rusza się bez światła. W pełnię jest jasno na tyle, że widać drogę — i właśnie wtedy w Porcie nie wypływa wieczorem żadna łódź. Nikt nie nazywa tego zakazem; po prostu nikt się nie podejmie.

Pełnia jest też terminem: obietnice składane w Letharis bywają wiązane z najbliższą pełnią, bo to jedyna data, której nie trzeba nikomu tłumaczyć.

Ten Dzień

Jedna data w roku jest w Letharis znana wszystkim dokładnie: czterdziesty drugi dzień Czasu Umierania, czyli dwudziesty siódmy Octobris. Tego dnia pękło niebo.

Nazwy tego dnia są cztery, po jednej na rejestr — Dzień Porządku w edyktach, Święto Otwarcia w katedrze, Ten Dzień na ulicy, Zamknięcie w księgach cechowych. Żadna z nich nie jest błędem i wspólnej nie będzie; co się pod każdą z nich dzieje, opisuje strona o Rozdarciu.

Dla samego kalendarza istotne jest to, że dzień ten działa jak zawias roku. Wokół niego przestawia się rozkład pracy, terminy umów i podróże, a praktyki, którymi się go przechodzi — zamknięte od wieczora okiennice, niegaszony ogień, wyjście z domu bez pożegnania — są tak samo wiążące jak edykt: przesądy.

Dalej

• Pogoda i czas — jak czas płynie w grze i na co wpływa
• Przesądy — pełnia, Ten Dzień i reszta obyczaju
• Mowa miasta — czego się nie mówi o tym dniu
• Rozdarcie — samo wydarzenie