Dolne Miasto

Dolne Miasto to największa i najbiedniejsza dzielnica Letharis — pas ciasnych zaułków ciągnący się od bram portowych aż pod mur. Mieszkają tu ci, których wyparło Górne Miasto, a których nie przyjęło Kolegium: robotnicy, ludzie bez papierów i wszyscy, którym wystarcza dach.

Układ ulic nie jest układem. Zaułki zawijają w ślepe końce, podwórka mieszczą się wewnątrz innych podwórek, a przejścia między nimi zna ten, kto się tu urodził. Patrol Straży gubi się w tym po dwóch skrętach, i to jest jedna z przyczyn, dla których Straż tu nie chodzi.

Co się tam czuje

Zgniłą słomę, przypalony tłuszcz z ulicznych patelni, kwaśny ocet, którym handlarze polewają mięso niewiadomego pochodzenia, i ścieki z rynsztoków, których nikt nie zakrył. Zapachy nie mieszają się w jeden — idą warstwami, ulica po ulicy, i po nich rozpoznaje się, gdzie się jest.

Słychać wrzaski, kłótnie, pieśni pijackie i stukanie w drewniane okiennice, które nie jest przypadkowe. Ważniejsza jest tu jednak cisza: śmiech urwany w pół znaczy, że za rogiem idzie ktoś w kaftanie, a nagła cisza na całej ulicy znaczy coś gorszego.

Widać drewniane dobudówki przybite do ceglanych ścian, pranie na sznurach rozciągniętych między dachami, łatany bruk, puste haki rzeźnickie i murowane studnie, z których nie każda daje czystą wodę.

Brud jest tutaj brudem nędzy, nie pracy, i to jest jedyna różnica, na której mieszkańcom Dolnego Miasta zależy, kiedy porównuje się ich z Portem.

Kreda na cegłach

Na murach pojawiają się krótkie znaki kredą, które trzymają się kilka godzin i znikają. Nie są ozdobą i nie są pismem: to jedno pociągnięcie kawałkiem kredy, wykonane przez kogoś, kto mijał ścianę i nie zwolnił kroku. Kto umie je czytać, wie, którędy przeszła Straż i w które drzwi nie warto stukać.

Znaczenie ma nie tylko znak, ale i jego brak. Deszcz zmywa wszystko, więc po nocnej ulewie ściany kłamią przez cały dzień; znak starszy niż doba jest niewiarygodny i wszyscy o tym wiedzą. Zamalowanie jest osobnym komunikatem — i wtedy ważniejsze jest, kto zamalował, niż co.

Kredą piszą przy tym dwie różne organizacje, co obcemu wygląda na jedną. Spirala nie należy do nieoficjalnych i bywa zamalowywana szybciej niż cokolwiek innego, więc świeżo zamalowana spirala mówi o ulicy więcej niż spirala.

Anomalie, które nikogo nie dziwią

Nikt tu niczego nie tuszuje, więc drobne anomalie są w Dolnym Mieście widoczne bardziej niż gdziekolwiek w Letharis. W jednym podwórzu kamień u progu jest cieplejszy, niż powinien. W pralni kotły dochodzą do wrzenia bez ognia i praczki po prostu z tego korzystają. W którymś oknie lustro pokazuje ulicę o pół sekundy później niż ulica.

Mieszkańcy przywykli i to przywyknięcie jest najbardziej niepokojącą rzeczą w dzielnicy. Pytanie o którąkolwiek z tych rzeczy nie budzi lęku, tylko zdziwienie, że ktoś się pyta.

Kto tam żyje

Robotnicy, tragarze i praczki; żebracy, kuglarze, drobni złodzieje i uliczni sprzedawcy; browarnik, szewc, świecarz i znachorka, u której leczy się to, na co nie ma pieniędzy w Dzielnicy Świątynnej. Obok nich fixerzy, przemytnicy i informatorzy, których nie widać dość dobrze.

Środkiem dzielnicy jest Studnia Szeptów — nie urząd, ale działa jak urząd, tylko bez ksiąg. Wokół niej rozłożyło się targowisko, na którym część towaru jest legalna, a reszta nie ma powodu o tym rozmawiać.

Prawa pilnują sami, i to jest jedyna rzecz, którą Dolne Miasto powiedziałoby o sobie z dumą. Kto krzywdzi kogoś stąd, ma do czynienia nie ze Strażą, a z jego sąsiadami, i dzieje się to szybciej niż jakikolwiek wyrok. Reszta miasta nazywa to bezprawiem.

Po co ktoś obcy tam wchodzi

Bo tu się kupuje to, czego nie sprzedaje się otwarcie, i bo tu się pyta o rzeczy, których żaden urząd nie zapisał. Poza tym Dolne Miasto leży w środku: prowadzą przez nie najkrótsze drogi między Portem, warsztatami nad rzeką, Garnizonem i katedrą, więc chodzi się przez nie także bez powodu.

Miasto powtarza, że po zmroku się tam nie wchodzi. Ludzie stąd odpowiadają, że wchodzi się bez przewodnika, i to jest inna uwaga.

Gdzie kończy się władza patroli: Straż Miejska. Sąsiednie dzielnice: Port, Dzielnica Przemysłowa, Garnizon.