Przesądy

Przesąd w Letharis jest zawsze czynnością: sypie się, przykrywa, zawraca, nie mówi, zostawia. Nie ma przy tym wykładu. Nikt nie tłumaczy, dlaczego to działa — mówi się wyłącznie, co się stało temu, kto tego nie zrobił.

Ta forma jest tu regułą, nie ozdobą. Zapytany o zamiatanie sługa w Pałacu Rady odpowiada, że chłopak przyjęty na wiosnę zamiatał trzy wieczory odwrotnie i czwartego nie przyszedł — a potem dodaje, że nie mówi, że jedno ma z drugim coś wspólnego. Mówi tylko, że zamiata się od drzwi.

Woda i morze

Najstarsza i najściślej przestrzegana rodzina praktyk, bo w Porcie ryzyko jest codzienne i widać, kto nie wrócił.

W pełnię wieczorem żadna łódź nie wypływa. Nie ma takiego zakazu — po prostu nikt się nie podejmie.
Połowu nie liczy się na głos, dopóki nie leży na pomoście. Kto liczył w łodzi, wracał z mniejszym, i nikt nie umie powiedzieć, gdzie się podziała różnica.
Pierwszą rybę oddaje się wodzie — nie z hojności, a żeby morze wiedziało, że się je zauważyło. Kto nie oddał, tego łódź chodzi bokiem do końca sezonu.
Imienia utopionego nie wymawia się na wodzie. Na brzegu wolno.
Szczypta soli na deskę, miedziak pod kotwicą. Marynarz zostawia miedziaka przy ołtarzu za towarzysza, którego zabrała woda. O tym, kto nie zostawił, mówi się, że pływa za dwóch — i nikt mu tego nie mówi w twarz.

Dom i próg

Lustra przykrywa się płótnem, kiedy w domu gości ktoś dotknięty. Gospodarz robi to bez słowa, gość bez słowa przyjmuje. To najpowszechniejsza uprzejmość w mieście i jednocześnie najcichsza zniewaga. W bogatych salonach opowiada się o domu, w którym raz nie przykryto — i tego domu już się nie odwiedza.
Po zmroku zamiata się od drzwi, nigdy ku drzwiom. Żeby nie wymieść progu.
Sól sypie się w kątach wilgotnych pomieszczeń. W pralniach Dolnego Miasta tłumaczy się to pleśnią i tłumaczenie jest prawdziwe — co nie znaczy, że sól przestaje być przesądem.
Chleba nie kładzie się spodem do góry. Zwyczaj sprzed Rozdarcia, powtarzany z przyzwyczajenia i z niczym niewiązany. Miasto miało obyczaje wcześniej.

Cień

Najbardziej letharska rodzina praktyk, bo dotyczy jedynej rzeczy, którą po Rozdarciu widzieli wszyscy.

Nie staje się między lampą a dzieckiem — żeby nie mieszać cieni.
W progu przystaje się na pół kroku. Na tyle, żeby zobaczyć własny cień, jak dogania. Robi się to odruchowo, tak jak poprawia się włosy w szybie. Kto nie przystaje, jest albo obcy, albo bardzo pewny siebie.
Cieni w pokoju się nie liczy i nie mówi się na głos, ile ich jest.

Przystanięcie w progu jest jednocześnie najpowszechniejszą reakcją na to, czego nie da się potwierdzić — o czym więcej na stronie o Zniekształceniu.

Zmarli, zaginieni i puste miejsce

Domowe praktyki wokół zaginionych wyrosły z kancelaryjnej zasady, że bez ciała nie wykreśla się nazwiska. Miejsce przy stole zostaje, ale nakrycia się nie kładzie; rzeczy zaginionego się nie rozdaje; imion nie wymawia się po zmroku.

Każda z tych trzech rzeczy jest w Letharis obserwowana przez sąsiadów i pamiętana latami. Kto położył nakrycie, „zamknął” swojego — i to jest jedyna część obyczaju, którą ktokolwiek skomentuje na głos.

Rzemiosło i cechy

Ostatnie uderzenie dnia idzie w zimne, nigdy w rozżarzone. Żeby robota nie została otwarta na noc.
Sztuki niedokończonej nie przykrywa się płótnem. Ma być widać, że jest niedokończona.
Pieczęć przybija się przy świadku, choćby to był czeladnik z podwórza. Cech nie uznaje niczego, co powstało bez patrzącego — więcej o tym na stronie o pieniądzu i klejmach.

Ten Dzień

Rocznica Rozdarcia rządzi się osobnym zestawem praktyk, a w Dolnym Mieście pełnej nazwy tego dnia się nie wypowiada. Kto ją wymawia, jest nietutejszy.

Okiennice zamyka się od wieczora dnia poprzedniego, nie od rana.
Nie zaczyna się niczego nowego: żadnej podróży, umowy, naprawy.
Ognia nie gasi się przez całą dobę — także wtedy, gdy nikt nie gotuje.
Kto tego dnia idzie do pracy, wychodzi bez pożegnania. Pożegnanie tego dnia jest złym znakiem.

Który to dzień i dlaczego cztery grupy nazywają go inaczej — na stronie o kalendarzu.

Czego nie ma w tych praktykach

Nie ma wykładu. W przesądzie letharskim nie występuje zdanie zaczynające się od „ponieważ”, a pytanie, dlaczego rybak oddaje pierwszą rybę wodzie, jest pytaniem nietutejszym — odpowiedzią jest zdziwienie albo cisza.

Nie ma też radości. Obyczaj jest tu formą ostrożności, nie barwności: żadnych tańców, jarmarków ani obrzędów, na które się czeka. Rzeczy, które się robi, robi się po to, żeby nie było gorzej.

Dalej

Mowa miasta — czego się nie mówi i jak brzmi obcy
Wiara — Święta Ulma, kotwica, siedem kluczy
Kalendarz — pełnia, pory roku i rocznica